Met trots en waardigheid

Piet Klaaste begrawe sy ma, Ta’ Mietjie, van 89jaar, 11 maande en 4 dae.

L1200805

 

Mietjie Klaaste (née Hugo) word te ruste gelê nadat sy vir die laaste 3 jaar by Piet-hulle aan huis versorg is. Vir die laaste jaar is sy bedlêend. Piet en sy vrou, Koba,  maak al geruime tyd van die susters van die gemeente gebruik om te help met die versorging, want bedsere word ‘n al groter probleem.

Ek hoor dikwels Ta’ Mietjie se roepkrete van waar sy in haar siekbed oorkant die straat in Piet se huis lê. Daar woon ‘n paar geslagte Klaastes in daardie huis. Die huis wat desjare die Alstons se winkel was, is tans aaneengeskakel met Piet s’n sodat almal daar saam kan woon.  Piet se kleinkinders speel graag met skemeraand die straat tussen ons en hulle vol; groot en klein deurmekaar. ‘n Hele swetterjoel van hulle.

Al die jare wat die skoolkoshuis op Vanwyksvlei funksioneer, was Mietjie hoofkok in die kombuis. Sy sorg dat kinders genoeg kry en lekker eet. Rina onthou haar as Mietjie Trouring. Waar daardie bynaam vandaan kom, weet sy nie. Tannie Petro wat daardie jare die skool se boeke doen, onthou vir Mietjie baie goed.

Mietjie maak 5 seuns groot waarvan Piet die derde is. Hulle word groot in ‘n huisie op die huidige skouterrein. Mietjie se man is verantwoordelik vir die skool se trop skaap. Hulle word op kamp gehou op die skouterrein. Die gronde agter die skouterrein is hulle weiding. Piet  neem hom voor om nes sy pa eendag skaap op daardie grond te hê. Vandag, na sy aftrede by die myn,  huur hy weliswaar daardie grond en sy skaap wei daar.

Met haar afsterwe is Mietjie die laaste van die vorige geslag Slambee’s wat gaan. Nou is Piet en sy jongste broer as enigste oorlewendes van die gesin, die oudste geslag van daardie familie.

Piet slag sewe skaap vir die begrafnis-ete. Elke aand van die week vind daar roudienste by Piet se huis onder ‘n afdak van skadunet en seile plaas. Beurte word geneem deur die VGK, waar Piet lid is, en ander gemeentes vanuit die woonbuurt waarvan baie vriende en familie lede is. Tot laat word daar gepredik oor ‘n mikrofoon, gesing, hulde gebring. Geen moeite of koste word ontsien nie.

Vir die begrafnis maak Piet en sy familie gebruik van T J Ondernemers van Upington. Dis 260km hiernatoe om die begrafnis te onderneem. Om half 9 kom die imposante lykswa statig in die straat af met Ta’ Mietjie se kis in lamfer gedrapeer bo-op ‘n sleepwa. ‘n Groot luidspreker op die sleepwa, tussen wapperende vlae, speel luid musiek van ‘n koperblaasorkes; Nader my God by U. Amazing Grace. Die familie en gaste vergader by Piet se huis. Daar vind eers ‘n besigtigingseremonie plaas onder die afdak.

L1200801

Dan val die prosessie in. Voor die lykswa loop die kerkraad van die VGK. Die lykswa is blinkskoon en statig. Nou is die luidpreker nie meer deel van die lykswa nie. Agter die lykswa volg Piet, sy vrou, sy broer en dié se eggenoot en die kinders wat die afstand van 1,3km begraafplaas toe aflê. Dan volg die motors. Dis ‘n lang stoet want mense kom van heinde en verre; Altantis, Kaapstad, Lamberstbaai, Upington, Watervalboven, Kimberley, Klerksdorp, De Aar, Ceres, Marydale, Kenhardt, Citrusdal.

L1200811

Dis ‘n lang en uitgerekte begrafnis want daar is baie om oor Ta’ Mietjie te sê. Baie huldeblyke word gelewer.  Ta’ Mietjie se eerste graf, langs dié van haar man, het verlore geraak.  ‘n Tweede graf is later vir haar gekoop maar ook dié se papiere kon nie opgespoor raak nie. Die graf wat vir haar gereed gemaak word, kan mens sê is al 3 keer betaal.

L1200825

Intussen is die drie vroue wat verantwoordelik is vir die begrafnis-ete, pal besig by die oop vuur onder die peperbome langs die huis. Sewe yslike ysterpotte staan op die kole en die stoom bol bo-oor die potte. Hulle weet nie hoeveel monde moet kos kry nie, hulle weet net dis baie. Meer as 150 mense.  Polistreen houers is aangekoop waarin geskep word as die eerste gaste net na eenuur terugkeer van die begraafplaas. Vir elkeen is daar ‘n ruim porsie skaapvleisbredie, met wortelstew, kool en stampmielies.

L1200820

Met die laaste gaste wat vertrek, begin die manne weer die skadunetkonstruksie en die seile aftakel.

Alles is verby. ‘n Weeklange rouproses en huldiging kom tot ‘n einde. Almal keer veilig terug van waar hulle gekom het waaroor Piet en Koba die Here baie dankbaar is.

Ta’ Mietjie is met trots en waardigheid weggelê.

 

Die Halfpadboompie

Presies halfpad tussen Vanwyksvlei en Carnarvon staan ‘n Kameeldoringboompie. Vasie sê solank hy kan onthou (en dis al oor die 70 jaar) staan daardie boompie maar daar en lyk hy vandag nog presies soos weleer.

L1200794

Hierdie is nie eintlik Kameeldoringwêreld nie. Hulle staan statig, sterk en stewig die hele Kalahari vol. Maar van Vanwyksvlei af Upington toe oor Kenhardt, sien mens net hier en daar een op ‘n plaas wat aangeplant en opgepas is. Eers anderkant die Latrivier begin mens die Kameeldorings rêrig opmerk.

Vasie sê daar word vertel dat die halfpadboompie daar ontkiem het uit die mis van osse wat desjare nog waens getrek het van doeriekant af suidwaarts. Presies halfpad tussen Vanwyksvlei en Carnarvon, 40km van ons af, is die osse kans gegee om te rus. Uit daardie mis verrys ons halfpadboompie.

Dat die halfpadboompie dit oorleef het tot nou toe, is nie per toeval nie. Vasie sê daar moes al woes baklei word vir sy voortbestaan as werkers uitgestuur is om Prosopis te gaan uitroei – ‘n doringboompie is mos ‘n doringboompie …

Tog het ons boompie bly voortbestaan ten spyte van aanslae van droogte en meer. Dalk om vir ons elkeen ‘n boodskap in te hou in Peter Blum se woorde:

…Want wat is ons? ‘n Boompie

Oop vir enige wind – vir enige meslem

Kerfbaar die bas; maar as die helderheid kom en

Jy dit gee, is daar skyn van lig op

Mense en dinge, hulle lewe is heerlik

 

Hoe staan hierdie boompie darem nie vir ons Vanwyksvleiers in die teken van ontbering nie. Ons kan elkeen met hom identifiseer. Vars melk is net soms hier beskikbaar – as daar ‘n koeitjie in die omtrek is wat melk gee. Vars groente is raar. Groentetuine het ons nie in die dorp nie – daarvoor is water te brak en te skaars. Winde en lemme kom ons almal maar by wat ons maklik kan kwes. Kan kerf. Storms wat kom en gaan – nie dié soort wat reën bring nie. Maar tog laat skyn mense hulle lig helder  in hierdie ongenaakbare deel van die Bo-Karoo.

Acacia erioloba. Lyk hierdie doringboompie se sade nie ook vir jou nes oorlobbe nie?

L1200841

Waar die Karoo ingeneem word  deur  Prosopis, is ‘n kosbare Kameeldoring dit werd om opgepas te word.

Veral een met ‘n storie. Met ‘n boodskap.

P1270036

Die wit koevert

Bestaan  daar ‘n barometer vir ware vriendskap? Elke mens het seker sy eie een. Ons s’n is ‘n wit koevert.

Gereeld lê die groot wit koevert  in ons posbus. Propvol uitknipsels uit die Beeld. Al sedert 2012.

L1200715

Daar was ‘n tyd in Lyttelton toe ons Vriend Bauer se Beeld met hom gedeel het. As hy klaar gelees het, kom druk hy die koerant in ons heining of in ons posbus.

In 2012 verkas ons uit Pretoria vir ‘n sabbatstyd van 9 maande – eers Kalahari toe, daarna Boemanland toe. Beeld volg ons – of liewer, dele van Beeld. Netjies uitgeknip en versamel in ‘n groot wit koevert. Aanvanklik aangestuur na die adres in Upington van ons plaasvrinde van Askham, waar ons ons vestig. Later na die adres in Loeriesfontein van ons plaasvrinde aldaar.

Soos ‘n gelukspakkie. Elke oopmaak van daardie koevert is ‘n verrassing. ‘n Vreugde.

Ek soek eerste al die Donderdagrubrieke uit van Annemarie van der Walt. Daar’s Blou Willems en Wilhelm Jordaans. Daar’s Piet Matipa’s en Ivor Price’e. Elise Tempelhoffs en Petro Hansens.  Maretta Bellingans en soms ‘n koddige spotprent. Redaksionele kommentaar van belangrike gebeure is versamel. Interessante artikels bygevoeg vir genot. Sport-, veral rugbybrokkies. En dan altyd ‘n kopie van Sondag se blokraaisel uit Rapport. Poeding.

En dan soms iets vanaf die tuisfront in Lyttelton. ‘n Begrafnisbrief van een van die gemeentelede uit ons vorige gemeente, Lyttelton-Oos – Ds Freddie of tannie Rachel; Christina Landman se ma. Of, soos onlangs, Johann Botha, wat graag Vanwyksvlei besoek het, se begrafnisbrief. Iets  wat ons sal raak om te sê ons word nog ge-ag as deel van daardie gemeenskap. Ons word nog op hoogte gehou.

L1200717

Mens kan ware vriendskap aan baie dinge meet. Die gereelde oproep as jy verjaar. ‘n WhatsAppie uit die bloute. ‘n Sondagaand langafstand oproep. Daardie onmenslike afstand vanaf Jongensfontein of Bettiesbaai of Askham of Wellington of Pretoria of Durban of Somerset-Wes of Parys, al die pad Vanwyksvlei toe om te kom kyk hoe leef die Smitte.

Of jy meet dit aan die gereelde ritme van die wit koevert in ons posbus.

Dankie Johan Bauer.

Om Stories op te diep

As dit nie vir Bertus Reën was nie, het ek steeds gewonder oor Rosa de Wet.

L1140142

Rosa de Wet lê begrawe op Jan-Hendrik en Karin Hoon se plaas Klipkolk op die Brandvleipad, sowat 66 km uit Vanwyksvlei. Die eerste keer wat ek op hulle paas kom, merk ek hierdie graf met sy pragtige steen op wat buite die ringmuur van die familiebegraafplaas staan. My nuuskierige navraag beantwoord Erina, Jan-Hendrik se ma: “Dis die graf van Dr D F Malan se skoonma.”

L1140137

 

Hier’s ‘n storie, dink ek. Maar my soektogte op die internet lewer niks op nie. D F Malan was twee keer getroud – eers met ‘n Martha van Tonder en toe met ‘n Maria Louw. Nie een van dié se nooiensvanne stem ooreen met Rosa Hermina (Schalkwijk) de Wet nie. Verder is hy eers in 1923 getroud toe Rosa de Wet al lankal dood was – dus kon sy nie sy skoonma gewees het nie

Ek nader vir Kosie van Schalkwyk of hy dalk iets weet. Later ontmoet ek sy neef in Potchefstroom, Peet van Schalkwyk, wie se oupa desjare in die distrik van Vanwyksvlei geboer het. Hy verwys my na ‘n oom van hulle in Carnarvon. Maar steeds lewer my navraag geen lig op nie.

Dalk is dit maar net ‘n wolhaarstorie.

So verloop meer as ‘n jaar. En Bertus Reën wat oorkant die straat bly, klop aan om hulp te vra by Johan. Sy kar kan nie in rat kom nie en moontlik weet Johan wat fout is, want hy het dikwels al gesien Johan werk aan die voertuie en moet iets van karre se enjins af weet.

Ek nooi vir Bertus in om solank binne te kom wag want Johan is gou saam met Jan La Grange koöperasie toe. Hulle behoort nie lank te wees nie.

Uit ons geselsery kom ek agter Bertus het voor sy koms na Vanwyksvlei by die Nasionale Argief in Heidelberg gewerk. Ek vertel hom van my soektog na Rosa de Wet se geskiedenis wat niks opgelewer het nie.

L1140140

Daar en dan spring Bertus in om met sy meerdere vaardigheid vir my elektronies te help soek. Voor die son die horison in die weste raak, lê ‘n foto van Rosa se sterftekennis vanuit die Argief op my rekenaar.

IMG-20170710-WA0005 - Copy

Al wat ek daaruit wys word, is dat Rosa de Wet ten tye van haar oorlye met haar tweede man getroud was – sy was eers getroud met ‘n Johannes Louwrens Zandberg. En dat sy op Klipkolk (ook bekend as Loog of Lodewykskolk), Jan-Hendrik-hulle se huidige plaas oorlede is en daarom daar begrawe is.

Later soek ek weer na ‘n skakel tussen Rosa de Wet en Dr. D F Malan. Ek ontdek ‘n verhandeling oor die vroue in sy lewe: Behind Every Man: D F Malan and the women in his life. Geskryf deur Lindie Korf.

Dit lees soos ‘n storie. Hoe hy na sy studie as predikant deur sy pa se tweede vrou, Esther, bygestaan is in die pastorie en ook in die tyd daarna toe hy sy politieke loopbaan begin het in die Kaap. Op 50 tree hy vir die eerste keer in die huwelik met Mattie van Tonder wat 23 jaar sy junior is. Sy sterf na vier jaar van getroude lewe terwyl sy swanger is met hulle derde kind en laat twee klein seuntjies agter. Veel later is hy met sy tweede vrou getroud, Maria Ann Sophia Louw, wat hom oorleef het.

Bertus diep vir my D F Malan se eerste vrou se sterftekennis op uit die argiewe: Martha Margaretha Elizabeth Malan, gebore Zandberg. Zandberg? ZANDBERG!

IMG-20170712-WA0003 - Copy

BINGO!! Mattie, oftewel Martha was inderdaad Rosa se dogter by haar eerste man, Johannes Lourens Zandberg. Die einste Martha wat as die derde kind, as mondige, aangedui word op Rosa de Wet se sterftekennis.

IMG-20170710-WA0005 - Copy (2)

Sy was, volgens Lindie Korf, besig met haar studie as verpleegkundige toe haar ma, Rosa de Wet oorlede is. Sy onderbreek haar studie om na haar kleiner boeties en sussie te gaan omsien. Later raak sy betrokke by ‘n Vrystaatse boer. ‘n Paar maande voor hulle in die huwelik sou tree, is hy in ‘n ernsige ongeluk as invalide gelaat. Sy hou by haar belofte en trou tog met hom. Twee jaar later sterf hy en laat haar goed na. Sy besluit om haar studie in verpleegkunde voort te sit in die Stellenbosch. Dit is dáár wat sy D F Malan ontmoet en later met hom in die huwelik tree (haar tweede huwelik en dus nié as ‘n nooi de Wet nie) op die ouderdom van 29 jaar.

Rosa de Wet het toe waarlikwaar D F Malan se skoonma geword. Al was dit na haar dood. Erina was toe reg.

Erina het ook te vertel dat haar man, Everhardus, se pa die plaas Klipkolk by de Wet gekoop het. Sy seun Jan Rosie (seker n.a.v. sy ma se naam), het daar naby op Jobsekolk geboer. Dikwels as hy daar verby gekom het, het hy sy ma se grafsteen met ‘n sakdoek kom afvee.

As ek níé vir Bertus ingenooi het nie, sou ek nooit geweet het van Rosa de Wet nie. En jý ook nie.

L1200620

Bertus aan’t snuffel in die argiewe

Deelname doen dít:

Nes die ylwordende platteland, is ons gemeenskappie (lees gemeentetjie) in Vanwyksvlei ook besig om al dunner en minder te word – kompleet soos oumenshaarverliessindroom

Dan gebeur daar een keer elke jaar ‘n kerkbasaar.

I define connection as the energy that exists between people when they feel seen, heard, and valued; when they can give and receive without judgement; and when they derive sustenance and strength from the relationship”  lees ek in Brené Brown se boek The Gifts of Imperfection.

Dis wat die kerkbasaar regkry.

Ver meer as die bedraggie wat ons skraal gemeentetjie kan insamel tydens ‘n basaar, is die versterking van verhoudinge onder lidmate. Van bande wat weens die druk om te oorleef al begin-begin uitrafel. Van ‘n al groterwordende drag wat enkelinge moet dra omdat die somtotaal van moontlike deelnemers besig is om angswekkend vinnig minder te word.

Om saam te sweet. Om saam vir ‘n hele dag te staan en vleiswerk. Om saam tot diep in koue nagte te verpak, te merk, te weeg, te prys. Om saam sat te word vir sukkel. Om saam te skater vir kwinkslae. Om saam hartseer te raak oor ons vir Oom Gertjie en vir Mike opnuut mis. Om saam ‘n remenissensie op te roep oor vanmelewe se basaars. Om saam weer jou gemors op te ruim …

Om die laaste baksel uit te keer van maandelange gebak aan beskuit en koekies. Om te besin oor die saal se uitleg – watter stalletjie waar sal wees. Om donkeroggend alweer die eerste pannekoekbeslag in sissende panne neer te laat. Om kratte vol verwerkte vleis in te dra saal toe. Vure vroegoggend brand te steek vir braaivleis. Dosyne bakkie basaarpoeding uit te skep. Servette te vou en teegoed reg te sit

Tafels uit te pak met gebak, gebottel, gebrei, gehekel, gedroog en gestook. Kookwater te laat sing ter lafenis.

 

Dan word die opening amper soos ‘n afsluiting – die werk is reeds volbring. Dan word gesien hoe al daardie voorbereiding binne ‘n paar uur omgesit word in dienslewering aan die gemeenskap (wat net so noustrop trek). Hoe elke offer ingelruil word vir munte en note waarmee vorentoe fyn gewerk moet word  om die gemeente se voortbestaan te waarborg.

Dan sink dankbaarheid in. Want energie uit alle oorde word sinergie. ‘n Nuwe konneksie kom los. Mense kan gee en ontvang sonder oordeel. Mense voel weer nuttig. Hulle waarde kry ‘n hupstoot. Hulle voel weer raakgesien vir dít waarmee hulle goed is. Hulle ywer en hulle geld kan weer ‘n sinvolle bydrae maak tot die gemeente se voortbestaan.

Deelname doen mos dit.

Bull Run, hou ons dop!!

Die Wondergenesing van Marie Vermeulen

In die Karoo is ‘n plaashuis sonder ‘n aga so ondenkbaar soos ‘n klok sonder ‘n klepel. Elke plaaskombuis het een. En elkeen word al van vroegwinter af brandgesteek en gloei letterlik die hele winter deur. ‘n Ketel  word net nadergetrek en sommer gou is daar kookwater vir ‘n lekker koppie koffie.

6047fd28fd9766faded0e1675d2321d3

Op Bloubos probeer Daniël en Marie die aga brandsteek. Met Oupa Daan se afsterwe en die lang tyd wat daar nie op die plaas gewoon is nie, het die stoof vir lank nie gewerk nie. Gewoonlik word ‘n blikkie met brandspiritus in die stoof geplaas en so word die stoof brandgesteek. Maar die brandspiritus wat hulle laas by die Pakistan se winkeltjie gekoop het, het g’n fut nie – hy maak nie hond haar-af nie.

Laatmiddag, toe dit lyk asof die aga steeds nie gevat het nie, probeer Marie weer. Hierdie keer gebruik sy ‘n nuwe bottel brandspiritus wat Daniël by die koöperasie gekoop het. Wat Marie nie opmerk nie, is dat daar ‘n klein kooltjie in die blikkie is. Met die uitgooi, spring daar ‘n vlam en die hele bottel spiritus ontplof in Marie se hand. Die brandende spiritus spat oor haar gesig, teen die mure, gordyne, kaste. En orals brand dit.

Die geluid van skroeiende hare, die lekkende vlamme teen alles in die kombuis, die futiele pogings van haar en ou Sara om die vuur te blus is ondenkbaar. Die vlamme weier om te bedaar. Uiteindelik geblus, met al die skok en skade rondom hulle, besef Marie dat sy die volle aanslag van die vlamme in haar gesig gekry het.

Sy loop heel kalm terug van die spieël af om die histeriese Sara te probeer kalmeer. “Toemaar Sara, kyk ek is oraait, als gaan oraait wees, ek gaan nou loop hopsitaal toe en dan gaan die dokters my sommer mooi fix, moenie worry nie.”

Daniël, wat die lawaai en geskreeu in die kombuis gehoor het, kom by die agterdeur in. Sien tot sy ontsteltenis die skade van die vlamme. Sien vir Marie! Toe huil Marie. Nie oor pyn of oor haarself nie, maar oor die twee rooi fluweel hartjies wat teen die muur gehang het wat verskroei het. Hulle was so mooi …

Daniël het  Marie in die kar en hulle jaag die 20km Carnarvon hospitaal toe. Drie kilometer verder skop die pyn in. Marie beskryf dit as ‘n pyn gelykstaande aan kookolie wat heeltyd oor jou gesig uitgegiet word. Dis ondraaglik seer. Nie eens haar begreekte rugwerwel van 2 jaar tevore toe die bakkie gerol het, is so seer soos hierdie aanhoudende brand wat voel asof dit al dieper en dieper haar vel inbrand nie.

Marie neem ‘n selfie van haar geskende gesig en stuur dit aan almal op haar adreslys: “Ek het my gesig lelik verbrand. Bid asb vir my.”

18555976_10154681829487183_7864991825185093654_n

Marie, borrelende Marie het die wysheid om hulp op die regte plek te vra. Min mense het dit. Baie mense beskou dit as ‘n swakheid, as dwaasheid, as ontoereikendheid om te erken dat jy hulp nodig het. Nie Marie nie. Sy steek nie haar weerloosheid weg of skerm agter ‘n masker van ‘vrolikheid’ nie. Wat jy sien, is die ware Marie.

By die hospitaal, behandel die dokter haar met groot simpatie. Al die dooie vel word van haar gesig verwyder. Dik salf word aangesmeer en haar hele gesig word verbind. Hierdie proses word elke oggend vir die volgende week herhaal. Na daardie eerste nag is haar oë toegeswel. Sug begin syfer uit elke brandplek op haar gesig. Waar dit droog geraak het, moet verbande losgetrek word. Dis elke oggend ‘n pynlike herhaling. Maar elke oggend word sy dik met salf gesmeer en weer toegebind met verbande.

18491413_10154684736907183_7189671185401319963_o

Sy datteer elke dag haar vordering op en deel dit, soos net sy kan doen, met almal wat vir haar bid – met al die nodige positiewe verslae van hoe goed dit gaan en goed die Here vir haar is. “Ek gaan ‘n splinternuwe velletjie en hare kry. Hierdie is ‘n hele extreme make-over.”

In The Healing Power of the Healthy Mind gaan slaan ek hierdie woorde na: “This inner climate – this positive approach to life – actually contributes to a swifter healing from the emotional punches life throws.” Dis Marie Vermeulen!

Op die sesde dag na die ongeluk, maak die dokter die verbande oop. Hy kan nie glo wat sy oë sien nie! Marie se gesig is ‘n wonderwerk. Die genesing is fenomenaal!

18739889_10154705456782183_890381650322840895_n

Van toe af, smeer Marie elke aand haar gesig met weefselolie van die befaamde rooibostannie in. En elke oggend staan sy verstom oor die verbetering wat oornag ingetree het. Sy deel haar vordering met almal wat haar ken met dankbaarheid vir elkeen se meelewing en gee onbeskaamd al die eer aan die Here.

Net 23 dae na die ongeluk rapporteer Marie haar genesing aan die wêreld met die nodige before en after foto’s.

19029503_10154748978537183_4252916508650034337_n

En ek dink weer aan wat ek gelees het in The Healing Power of a Healthy Mind: “Healing, whether it is accomplished by prayer, medicine, surgery, vitamins, exercise, or telling yourself the truth, is God’s work.”

Volie van Geelie kerk

Bedel betaal nie meer nie. Nuwe inisiatiewe is nodig om iets vir ‘n honger maag te kry.

Daagliks. Daagliks is hulle hier by die voordeur. Lui die klokkie. Nie een keer nie. Elkeen in die groepie kry ‘n beurt. Is dit ‘n wedywering? Om te sien wie se drukkie van die klokkie gaan die doemenie of sy vrou voordeur toe lok?

Soms is die gesiggies so pateties dat ek nie anders kan as om te gee nie. Al weet ek ek sterk hulle in hulle kwaad. Maar êrens moet mens hierdie onding in die bek ruk. Hulle kan nie al van so klein af hierdie euwel aanleer nie!

20160630_162546

Op ‘n stadium het ek  gevra of hulle vir my kom sing as ek die voordeur oopmaak en ‘n kleine skare staan daar in afwagting. Gou word dit toe die nuwe tendens. As die klokkie lui: “Ons kom vir doemenie sing.” Dan val hulle weg met: “Anda Hies blad, fô-êwwer unda Hies blad …” of “Hy hou die jille wêreld, in sy hand …” vir ‘n aalmoesie of wat.

Gee jy vir die viertjies by die voordeur ‘n droë perske of ‘n koekie, dan peul daar 10 ander agter die boom uit wat in afwagting (met minder bravade) staan. Deesdae loer ek eers om die hoek om te sien hoeveel onse is dié keer in die pond voor ek spens toe loop.

P1430207

Die tyd wat ons weg was vir Ma se verjaarsdag, het hulle blykbaar agtergekom dat hulle die duiwe wat in die hoenderhok vasgekeer word, kan vang. Totdat Johan hulle in die hoenderhok betrap. Onder die indruk dat hulle hoenders of eiers kom steel, trek hy enetjie vas. Gee dit toe nou vir jou ‘n geskrou af! Totdat dit hortend en stotterend uitkom dat hulle agter die duiwe aan is. Dan breek alle skanse en hardvogtigheid maak plek vir deernis.

L1180136

Soggens is daar ‘n voedingsprogram by die skool. Maar nie almal wat kom bedel gaan skool toe nie. Dus moet daar ander inisiatiewe aan die dag gelê word om die doemenie sover te kry om te gee. Tref Johan drietjies by die voordeur aan met ‘n verfrommelde potloodlysie in die vorm van ‘n kollektevorm. “Dis vir die loop, doemenie.”

“Watse loop?”

“Doemenie moet R4.00 betaal want ons gaan stap” en hulle beduie waar hy sy naam moet inskryf as borg vir wat-ook-al hulle gaan stap.”

“Wie reël dit?”

“Die kerk doemenie.”

“Watter kerk?”

Enetjie stamp aan Anderenetjie: “Watter kerk is julle nou weer?”

Johan verduidelik aan hulle dat so ‘n lysie geen krag dra nie. As die kerk so iets organiseer, sal dit ‘n amptelike getikte lys wees van die Kerk.

Druipstert is hulle daar weg.

Vanmiddag terug. Die krag is af. Die deurklokkie wil nie lui nie. Maar hulle word nie van stryk gebring nie. Nie met so ‘n gawe plan nie. Roep en roep tot ek kom oopmaak. Oorhandig aan my die lys vir die loop wat doemenie gister gevra het:

20170621_175949

Vinnig Op Pad Na Haar Honderdtal

L1200127 (2)

 

“Ek was honger en jy het my gevoed, in die siekeboeg en jy het my kom besoek. My voete was met vislyn verstrengel en jy het dit losgeknip, ek het ondersteuning nodig gehad en jy het my bemoedig.”

Dis die woorde n.a.v. Matt 25 waarmee Broer Bingle sy toespraak oor Ma Chrissie afsluit tydens Saterdag se feeviering.

P1430093

Boet Bingle Ferreira aan die woord

En ek kan byvoeg: Ek is onregmatig besoldig en jy het vir my opgekom by die raad. Ek was onmagtig om my kinders in ‘n skool te kry en jy het vir my toegang bewerkstellig. Ek was werkloos en jy het vir my iets gereël …

Ma word 90. Ons baie spesiale ma met die positiewe ingesteldheid, dankbare hart, wydbelese gees, onwrikbare geloof, fyn waardering vir elkeen se uniekheid, kenner van poësie en literatuur, politiek, sterre, kruie. Wat elke dag vars groente uit haar tuintjie eet. Wat steeds kook en hekel en blokraaisels invul. Wat nog tuinmaak en flink kan beweeg. Wat haar ontferm oor elke hadedah, eend, kolgans, skoorsteerveër wat hier nesmaak. Wat presies weet wanneer Venus  of Jupiter oggend- of aandster is. Wat die afgelope 16 jaar na Pa se dood in Groen Wilgers ‘n lewe van eenvoud en dankbaarheid uitleef.

Al haar kinders, kleinkinders en agter-kleinkinders, skoonfamilie en vriende  trek saam om dit te vier.

P1430174

Ma Chrissie met ‘n klompie van haar 22 agter-kleinkinders

 

Soos die befaamde A-team kom ‘n plan bymekaar. Vanuit Parys bring een bondels helium  balonne en tafelnommers.  Vanuit Roodepoort kom ‘n ander met stapels kolwyntjies. Vanuit Pretoria word ‘n meesterstuk van ‘n feeskoek,  versigtig verpak, staangemaak. Vanuit Upington pakkies tuisgebakte koekies vir elke sitplek. Vanuit Muizenberg  ‘n kaartjie met tamatiesaad (ter herdenking van Ouma met haar ewige groentetuin) as aandenking by elke tafelpasing.  Tafelrangskikkings word afgelaai – geprakseer in  karakoere, opgetel anderkant Hoopstad op pad fees toe. Tafelplasings, mooi afgedruk met die vetplanttema, word opgeplak. Naamkaartjies by elke gedekte plek. ‘n Gedenkalbum waarin elkeen ‘n boodskap kan neerskryf.

Familie en Vriende van oral – Durbanville, Betlehem, Bela Bela, Wellington, Durban, Delareyville, Potchefstroom – omhels mekaar. Kamera’s flits en elke denkbare oomblik word vasgevang.

P1430083

 

Ma, wat na haar huwelik met Pa, op 22 vir Ousus Wilma in ‘n grashut in Rhodesië grootmaak terwyl Pa ‘n boormasjien bedryf, wat as skoolsekretaresse in Barberton saam met ons skoolbus ry vanaf Consortmyn, wat later jare bekwaam funksioneer as die sekretaresse van die burgemeester in Orkney  en uiteindelik aftree as die sekretaresse van die rektor van POTE, kry ons al vyf groot en geleerd te midde van swaarkry en armoede.

Ons vier haar lewe terwyl sy nog deel is van ons groot familie. Ma het net dankbaarheid op die hart teenoor almal wat sy in haar toesprakie puntsgewys  opnoem. Dat sy in ‘n knus  plekkie op die walle van die Mooirivier kan woon, dat haar maandelikse heffing stiptelik betaal word, dat sy ‘n goeie medies het, dat sy goeie oogsorg geniet, dat sy daagliks ‘n BEELD ontvang en maandeliks ‘n WEG in haar pos kry, dat alle onderhoud aan haar woonstel gedoen word, dat sy gereeld winkels en dokters toe geneem  word, dat kinders en klein-kinders gereeld haar bel en by haar kom inloer.

P1430137

Ma aan die woord met haar dankbaarheidsrede

Leo, oorlede Pa se eerste naamgenoot is ‘n bekwame meester van ons seremonie. “As Malusi Gigaba ons minister van finasies kan wees, kan Frits seker vir ons die seën vra” kry hy ‘n lae hou in na sy broer wat sonder sigbare stoornis dit bekwaam doen.

P1430085

Leo Kok aan die woord

Soveel inisiatief wat agter die skerm vorm aangeneem het, maak hierdie feestelheid moontlik. ‘n Buffet-ete is vir ons aangelê by Parys Gholfbaan se restaurant. Laat ons feesvier in die oortreffende trap voordat ‘n oop graf ons saamdwing.

Vanoggend skryf sy op die bord in die oord se portaal:

Die las van jare, ouderdomsverdriet

– Die kers wat uitbrand tot die blaker-blik –

Skenk my geduld om dit te dra, verkwik

Deur wat die tyd wat voorlê nog kan bied.

 

Laaste strofe van Kersnagvers

deur Louis Leipoldt

Uit Die Braambos Brand

Nagrit met ‘n Grys Hond

 

Die bus is op skedule. Ek word ontvang deur ‘n bekwame buswaardin. As die enigste opklimmer in Beaufort Wes by die Wimpy, sokkel-sokkel ek met my handbagasie teen die trappe op na my aangewese plek is in die boonste dek. Plant my hele soliede self in 7B.

travelpass_img2[1]

Die reisgenoot langs my ‘n jeugdige. Het oorfone op. Is konstant met sy ander iemand besig per video call. As die sein breek, bel hy weer. Hy praat ‘n vreemde taal wat nie die tongvalle het van enige van ons ander 10 amptelikes nie. Klink meer na Portugees. Seker ‘n Mosambieker. Kom ons noem hom Moza Mbieker. Kon darem groet en verneem Moza is op pad Pretoria toe.

Net twee ander reisgenote op die boonste dek is van my mense. Vroeg-vroeg gegroet, hulle laaste oproepe gemaak en selfone se klank sag gestel. Die ander – klein, groot, oud, jonk – is immer aan’t kommunikere. ‘n Ieder en ‘n elk het ‘n selfoon. Die ma en haar 3 spruite van ouderdomme pas skoolgaande tot sterk tiener wat later in Kimberley opklim, is elk toegerus met ‘n selfoon. Dit whatsapp dwarsdeur die nag.

‘n Blêrende TV voor in die ruim beeldsend ‘n futuristiese fliek van Will Smith. Gelukkig het ek oorproppe.

Later raak dit stiller. Mense dommel weg. Die TV word afgeskakel en die ligte gedoof. Ek kan ongesteurd voortlees op my kindle. Ek hoor salige snorke. Nou slaap almal.

‘n Selfoon lui skril. “Halô. Re ritse re phetse bantle.”

“Re qeta ho feta H o p e t o w n  hona Jwale.”

“Êh. Re palame ha monate bese ha e ya tlala.”

“Robala ha monate we tla bua hape. Sala hantle.”

Die tempo waarteen SMS’e en whatsapp’s luidkeels deurkom spreek van meelewing, elk met sy mense wat weggesien het en wat wag. Daar’s nie so iets soos in stilte boodskappe stuur en ontvang nie. Als word gedeel, nes die knap spasies tussen ons.

Want Moza Mbieker regs van my het ook aan die slaap geraak. Sy leë Fantablikkie rol heen en weer onder ons sitplekke deur tot ek hom vasgetrap kry.  In ‘n asblik druk. Maar Moza slaap en hel gevaarlik oor na my kant. Ek draai maar my rug en probeer ook wegraak. Later skrik ek wakker. Moza lê styf lepel teen my rug. Dis darem bietjie warmer so en ek hou my posisie. Mens steur mos nie iemand wat so lekker slaap nie …

Die bus sus sag tot stilstand in Kimberley. Die ligte gaan aan. Die buswaardin kondig ‘n 10 min verfrissing aan. Reisigers klim af en nuwes klim op. Ons skarrel vir verfrissing en Moza vir ‘n Steers burger. Hy verpas amper die bus maar sak langs my neer met sy middernag happie.

Mense raak weer stil. Die bus seil sag met die N12 langs. Verby Warrenton. Verby Christiana.

Verder agtertoe skril ‘n selfoon weer deur die slaapnewels. “Halô. Re palame ha monate.”

”Re haufi le W o l m a r a n s t a d.”

My slaap is verby. Reken uit hoe laat ons Potch sal binnevaar sodat ek ook mý mense kan laat weet.

‘n Paar dae later sit ek en my bejaarde Ma van 90 en Annemarie, my skoondogter, trots in die PUK se ouditorium.  Johan, ons oudste spruit,  ontvang sy tweede magistergraad.

IMG-20170523-WA0012

Om dié groot oomblik te kon meemaak, regverdig enige opoffering van enige aard. Selfs ‘n rit met ‘n grys donkie deur die Karoo sou ek daarvoor kon aandurf.

Volmaan magic

P1370281

Met ‘n vorige volmaan, stap ek met my driepoot en kamera by die agterhekkie uit.  In die veldjie agter die huis is net die regte plek om die volmaan se opkoms vas te vang.

“Wa gaat Doemenie heen? Vra ‘n klomp kleintjies wat in die skemeraand nog in die strate speel.

“Ek gaan lande ploeg.”

“Kan ons saam kom?”

“Kom.” Hulle streep agter my aan. Deur die draad klouter ek en hulle agterna. Vroeër die middag  het ek ‘n mooi kolletjie gaan uitkyk vanwaar ek die maan kan afneem. Ek en Johan het die vorige aand op die kop agter die dorp die maan ingewag en daarom weet ek presies waar hy gaan kop uitsteek. En ook hoe laat.

My driepoot word opgestel en die kindertjies raak opgewonde. “Sy gaan snêppies vat!”

“Da’s hy Doemenie, daar boe” en enetjie wys na ‘n voëltjie bo in die boom. Hulle raak ywerig om voëltjies te soek maar merk op dat ek my kamera op die horison instel.

“Nou wat gaan Doemenie daar snêp?”

“Julle sal nou-nou sien as dit gebeur.” Ek skat daar’s nog ‘n paar minute oor voordat die maan sal opkom.

“Wat gaan gebeur?”

“Wag, julle gaan nou sien. Iets wonderliks gaan daar ver oor die randjie gebeur.”

“Wat Doemenie?”

“Wag en sien.” Hulle lyk skielik onseker. Dis nou al byna donker. Party staan nader aan my en enetjie staan sommer styf teen my, ingeval dit wat gaan gebeur dalk nóú gaan gebeur.

“Julle moet net eers to 100 tel. Dan sal dit gebeur. Kan julle tot by 100 tel?”

“Jaaaa, Doemenie!” en hulle val weg, “eeeen, tweeee, drieeee, vieeeer, …”

Ek tel saam en rek aspris die ‘tieeeeen,… twiiiiiintig, … de-e-e-rtig, …’ lank uit om tyd te wen.

Ek jok nie vir julle nie, op ‘ho-o-o-nderd’ breek die maan se oranje skedel die donker aand se vrugwater  en ‘n gloed stoot die duister terug.

L1120603

“Wat’s dit?! Wat’s dit?!” gil en skreeu dit rondom my. Die enetjie langs my gryp beangs my bene vas.

“Wat dink julle is dit?”

“Dissie son!!”

“Die son kom mos nie in die aand op nie.”

“Dan’s dit die maan” hoor ek die verligting.

“Ma hoe doen Doemenie dan nou vanaand sukke magic?”

P1410364