Plêstiek issie vi’ wegstiek; Episode 2

20180517_110016

Vanwyksvlei se werkswinkel om handwerk van herwinde plastiek te maak, realiseer met 18, ja 18! deelnemers.

Nooit het ek so ‘n oorweldigende reaksie op my kennisgewing verwag nie. Spring ek darem vir jou rond om almal se begeesterdheid om allerhande mooi goed van plastiek te maak, te kan bedien!

Ek begin my werkswinkel, nadat ons geopen en mekaar leer ken het, gewoonlik met ‘n algemene motivering oor die noodsaaklikheid van herwinning. Dan trek ons los om te leer plarn maak (plastic yarn). Sommer gou sien ek waarmee ek te doen het – gemoedelikheid en kwinkslae soos die klomp sit en drade uitrek – julle kan net dink!

Binne die oggend van die eerste dag is al my sakke wat ek probeer bymekaar maak het, opgebruik. Dit noop die deelnemers om uit te gaan en sakke, bottels en proppe te gaan bymekaar maak. Dis mos presies waaroor herwinning gaan.

Die span werk met ywer  en entoesiasme. Die een kreatiewe eindproduk na die ander word op die tafel opgestapel. Niemand is tevrede om net een tegniek te leer nie. Ek staan bont. Maar sommer gou sien ek hoe hulle mekaar begin help. Dies wat reeds weet hoe om te weef, of te fuse, of te vleg, help ‘n ander. Katriena wys vir Grieta hoe om blommetjies te maak. Amelda help vir Antoinette om kraletjies in te werk.  Grieta help vir Zetta om die plarn in die naald te kry. Eileen wys vir Joanna hoe om met ‘n warm naald gaaitjies te smelt. Sharon en Magdalena pak ‘n projek gesamentlik aan. Daar heers ‘n gees van samewerking en eensgesindheid.

Ant Annie hou almal aan die lag. Haar hande kan nie sonder haar mond koördineer nie: “Die Here is my Herder julle moet my nou los dat ek kan konsentreer niks sal my ontbreek nie ek gaan die heel mooiste handsak hekel wat julle nog ooit gesien het Hy laat my neerlê maar sie julle ophou om my aandag af te trek in groen weivelde na waters waar… maak iemand dan nie bietjie koffie nie?”

Net Katriena Mostert sê nie ‘n woord nie. Op haar eie sit sy die een hekelwerkie na die ander en afhandel. Berei self haar plastiekstroke daarvoor voor en as haar sakke opraak, gaan soek sy nog.

20180517_161329

Katriena word beloon met ‘n grooot tol wol. Sy het my die minste ‘gepla’

Elke oggend as ek oopsluit, is die saal netjies aan die kant. Elke snippertjie en rafeltjie opgevee en als mooi netjies georden by elkeen se werksplek. Dis ‘n plesier om met hierdie span te werk. Spontaan doen een van hulle soggens ‘n gebed as ons open. Ek kry te doen met mense wat almal al een of ander tyd deur die lewensmeule is en tog met soveel blymoedigheid voortgaan. Hartseer stories ontvou soos ons sit en saamwerk.

20180517_160552

Die span van CWP met hulle opsieners

Meeste van die deelnemers is CWP-werkers wat afgedeel is vir die werkswinkel. Hulle oorreed hulle opsigter om te kom kyk na die mooi goed wat hulle reeds gemaak het. Toe Teresa, die opsigter dit sien, is sy so beïndruk met wat vermag is, dat sy daar en dan besluit dat elke span voortaan plastiek wat rondwaai in die dorp, asook bottels en proppies sal bymekaarmaak in swart sakke wanneer hulle  uitgaan om te skoffel.

Hoera!! ‘n Oorwinning vir Vanwyksvlei se rommelprobleem!!

Advertisements

Die Ring

Sedert ons aankoms in Vanwyksvlei in Oktober 2015, beleef ons ‘n gevoel van afstand tussen die Kerkrade en die Ring. Ringsgemeentes in hierdie geweste is inderdaad kilometers van mekaar geleë.  Dit voel asof ons as pastoriepare elk op ‘n eiland moet oorleef. Gemeentes vereenselwig hulle nie met die Ring nie en praat van ‘ons’ en ‘hulle’.

Tot op daardie stadium handhaaf die gemeentes die ou gewoonte van ‘n Ringsitting wat elke tweede jaar plaasvind, verteenwoordig deur die leraar en ‘n kerkraadslid van elke gemeente. Die vergadering vind streng formeel plaas. Kerkrade doet voort op ‘n model wat al eeue oud is.

Binne ‘n kort tydperk kry ook Williston, Brandvlei en Vosburg elk ‘n nuwe predikant. Die Ring word geseën met nuwe mense met vars idees, baie ervaring en ‘n oorvloed entoesiasme. Tydens die eerste byeenkoms van Ringspredikante word ‘n besluit geneem om die verhouding tussen Kerkrade en Ringsgemeentes aan te spreek.

L1180426

Muller en Eureka van Williston, Andrea en Jason van Loxton, met klein Jasmine, Johan en dan Plantjie, wat intussen plek gemaak het vir Jaco van Vosburg. Suzanne-hulle van Carnarvon is nie op die foto nie, geneem voor Rudi en Nicolene se tyd.

‘n Voorneme om jaarliks informele Ringsittings te hou, kry gestalte. Al die Ringspredikante stem saam dat daar ‘n behoefte aan sosiale interaksie bestaan en besluit om mekaar jaarliks te besoek soos wat gemeenteprogramme dit toelaat. Dit sal ons ‘n begrip gee vir mekaar se omstandighede, die gees en manier van elke gemeente se werksaamhede, ons kan by mekaar leer en die gemeentes kan die Ringspredikante leer ken as gewone mense met gewone behoeftes.

Sedertdien vind ‘n paar Predikantsbyeenkomste plaas. Twee Ringsittings is reeds gehou in ‘n ontspanne en aangename gees. Predikante en Kerkraadslede se genote woon die byeenkomste by.

Al ses gemeentes in die Ring; Brandvlei, Carnarvon, Loxton, Vanwyksvlei, Vosburg asook Williston is reeds in 2018 besoek. Aanvanklik word die leraarspaar besoek om openhartig te gesels oor hulle belewenisse in die gemeente. Daarna word die kerkraad en hulle genote besoek. Rudi, die Ringsvoorsitter fassiliteer die gesprek. Na aanleiding van 1 Tim 3:15 bespreeek die vergadering die betekenis van die woorde: die gemeente is die draer en beskermer van die waarheid. Die gemeente se identiteit en sy roeping kom ter sprake.

‘n Gesprek sonder die leraarspaar volg waarin die kerkraad hulle belewing van die leraarspaar kan lug gee. Terugvoer geskied na beide kante toe. Daarna word gesellig verkeer rondom braaivleisvure en kan almal mekaar op ‘n informele vlak leer ken.

Gevolglik voel ons as predikantspare nou almal baie nader aan mekaar. Ons as pastoriepare en ook Jaco van Vosburg – wat nog enkellopend is – wéét nou waar staan ons met die kerkraad. Kerkrade verstaan hulle leraarspare baie beter. Waardering is na beide kante toe vir mekaar uitgespreek waarvoor daar nie voorheen ‘n forum was nie.

‘n ‘Ons-gevoel’ is beslis besig om momentum op te bou in die Ring van Carnarvon.

Terloops Muller en Eureka, ons jubel saam met julle oor julle nuwe status: Oupa en Ouma van ‘n eerste kleinkind!

Plêstiek issie vi’ wegstiek

Twintig plastiese sakke wat ge’fuse’ is om een dekoratiewe bak te maak, is baie beter as twintig sakke wat in die asblik beland. Dertig sakke om ‘n mat mee te maak, veel beter as dertig sakke deur die wind verwaai.

 

 

So bevind ek my alweer, vir die hoeveelste keer, betrokke by ‘n ding. Dit deur die toedoen van my suster; Mariëtte van Wellington. Van die eerste keer af wat sy by ons kom kuier, is sy so aangegryp deur die groot getal werkloses in Vanwyksvlei en die min geleenthede tot ontwikkeling, dat sy weer ‘n wilde perd gaan staan en opsaal. Nou is ons ‘n span van vier (en binnekort meer) wat ons vaardighede deel met almal in ons omgewing wat belang stel – Vanwyksvlei, Carnarvon, Williston en Loxton. Mariëtte doen verf- en skildertegnieke, Iréne van Caledon gee opleiding vir tuisversorgers van belêendes en bejaardes, Gwen van Bettysbaai bied naaldwerkklasse aan. Die uwe is ingegrawe in plastiekherwinning en handwerk met plastieksakke en plastiek bottels.

In Vanwyksvlei meld net een belangstellende aan en die werkswinkel word gekanselleer – Die afstand om vanuit die Kaap te ry met al die aangekoopte voorrade, verblyf op pad en in die dorp asook petroluitgawes regverdig dit net nie.

Ons eerste werkswinkel skop af in Williston. Net een inskrywing! Ons sak op die munisipaliteit toe om hulp te vra om meer lede te werf, vaar die woonbuurt in om belangstellendes aan te keer, maak ‘n paar oproepe en eindig met dertien deelnemers waaronder heelparty CWP-werkers. Aan die einde van daardie week deel ons sertifikate uit en al ses tuisversorgers se kontakbesonderhede word by die winkel opgeplak as kandidate vir ‘n werk as tuisversorgers.

L1440780

Die tweede werkswinkel vind in Carnarvon plaas. Veertien verwerf sertifikate in tuisversorging, die ander nege doen o.a. kuns, plastiekverwerking en naaldwerk.

Daarna is ons Loxton toe. Sewentien belangstellendes voltooi die werkswinkel.

Die positiewe van hierdie onderneming is om die deelnemers se getuienis en terugvoer te hoor:

“Mevrou, ek kan nie vir jou vertel hoe hierdie week my lewe verander het nie.”

“Nou gaan ek elke middag al my kleinkinders wat ek moet versorg leer plastiekgoed maak – en sommer al hulle maats ook!”

“Mevrou, ek kon nie slaap laas nag nie. Ek het heelnag net lê en dink aan al die mooi goed wat ek vandag gaan maak.”

“Die Here het julle oor my pad gebring. Ek wou nog my lewe lank skilder, en kyk wat het ek in hierdie week leer doen!”

“Van kleins af droom ek daarvan om ‘n tailor te word. Nóú gaan ek een word.”

L1450119

Iréne maak die opleiding van versorgers baie prakties.  Hulle oefen om voete en toonnaels te doen op inwoners van die plaaslike ouetehuis. Sy demonstreer hoe ‘n bedlêende pasiënt volledig in ‘n bed gewas word. In Williston en Carnarvon gebruik sy ‘n ou dame in die ouetehuis. In Loxton doen sy haar demonstrasie op ‘n parapleeg wat in ‘n klein donker kamertjiein die woonbuurt lê. Sy rug is in ‘n onderonsie gebreek en sy ma (wat ook moet werk om die pot aan die kook te hou) versorg hom met groot toewyding. Maar sy kamertjie het geen venster nie – al die ruite wat gebreek is, is toegeplak en toegetimmer om die koue uit te hou. Iréne gaan reël by die koöpersie om ruite te sny en af te lewer. Godfrey, die handige word betaal om die ruite te gaan insit. Nou kom daar darem weer sonlig die kamertjie binne. ‘n Rolstoel is aan hom geskenk, maar is te klein vir hom om te gebruik. Iréne reël met die plaaslike predikant, Andrea, om die rolstoel te gaan omruil met een van die groter ou model rolstoele van die eertydse ouetehuis sodat die jongman se ma hom soms buitentoe kan stoot.

Verder maak sy haar opleiding wat sy al vir 20 jaar doen, en waardeur daar al 9 000 versorgers werk gekry het, beroepsgerig. Sy leer hulle hoe om ‘n siekekamer mooi in te rig, goed te ventileer, hoe om ‘n skinkbord met kos of tee mooi te dek, sy leer hulle dissipline en netheid en gee ‘n breedvoerige oorsig oor algemene gesondheid. Hulle moet ‘n eksamen slaag alvorens hulle ‘n sertifikaat kan kry.

Gwen doen die naaldwerk in Carnarvon in ‘n VGK-saaltjie sonder masjiene – aanvanklik is daar nie eens elektrisiteit om ‘n strykyster te gebruik nie. Maar elke dag bemeester hulle ‘n nuwe tegniek – hoe om ‘n soom in te sit, ‘n stukkende plek te stop, ‘n ribtrim aan te werk, te appliek en ‘n ritssluiter in te werk. En elke dag maak hulle ‘n nuwe skepping met die hand. In Loxton tref sy ‘n volledig toegeruste naaldwerklokaal aan. Daar maak elk van die ses naaldwerksters elke dag ‘n nuwe kledingstuk of handsak waarmee hulle die aand van die sertifikaatuitdeling modeparade hou.

Mariëtte leer haar student van kleur en die kleurwiel. Sy begelei hulle om enige ou skinkbord of koekblik of bord ‘n nuwe lewe te gee.

Hulle leer selfs kaartjies en naambordjies maak en voltooi selfs hulle eerste skildery. Tussendeur rap en riel hulle!!

L1450314

Die uwe beklemtoon die belangrikheid van herwinning. Ons standpunt vanwaar ons vertrek is om die omgewing te red – om nie meer één plastiese sak of bottel in ons leeftyd die asblikroete te laat gaan nie, want so beland dit tog net weer op die verkeerde plek. Ons weef, brei, hekel, knoop, lamineer, modelleer en dekoreer met plastiek. Elke snippertjie afval gaan in ‘n 2ℓ koeldrankbottel om ‘n ekosteen van te maak – later gaan ons daarmee bou! Deesdae kry g’n bedelaar meer by my voordeur sommer net ‘n broodjie of ‘n koppie sop verniet nie – die heersende betaalmiddel is ‘n volgepropte ekosteen.

Die sertifikate is net tydelikes. As hulle al vier modules per vak suksevol voltooi het, verwerf hulle ‘n permanente, gelamineerde sertifikaat waarop seëls die betrokke suksesvole kursusse aandui – amper soos ons destydse Sondagskoolsertifikaat

Nou probeer ons weer opnuut om Vanwyksvlei te mobiliseer. Hou duimvas …

Ons het ‘n N.R.O gestig onder die naam Carpe Diem Opleidingsentrum. Om hierdie bemagtiging in die Noord-Kaap te kan doen, vra ons elke deelnemer R20 per dag, net sodat hulle met trots kan voel dis iets wat hulle self verwerf het. Dit dek nie eens ons oorhoofse koste nie. Ons maak maar staat op donasies om die werk te kan voortsit.

Kry ek gister die goeie nuus: Rymondo en Godfrey wat in Loxton die plastiekherwinning gedoen het, kry ‘n bestelling van 100 matte vanuit Carnarvon se wêreld.

Dis mos nou presies wat ons probeer regkry; werkskepping!

Haar skaduwee

 

Vir omtrent ‘n week is haar skaduwee sonder haar. Sy het geval. Haar skouer ontwrig en die humerus se kop boonop gebreek. Sy is per ambulans Kimberley se hospitaal toe.

20180225_114959Shadow, haar ou swart Labrador, is totaal verlore sonder haar.  Want sy los nie eens vir Shadow alleen tuis selfs as sy winkels of kerk toe gaan nie. Hy raak heel die klits kwyt as hy alleen moet bly. Sy los hom eerder in die kar as wat sy hom alleen tuis laat want hy kan maklik van skone angs op ‘n verwoestingstog gaan.

Toe die ambulans met haar vertrek, is Shadow troosteloos. Ons ontferm ons oor hom. Hy en Van Zijl kompeteer effens by die kosbak, maar verder gedra Van Zijl hom darem aanvaarbaar teenoor die onverwagte gas.

Daar steek ‘n onweer op. Shadow se angsvlakke styg en hy verdwyn die dorp in op soek na haar. Eers twee dae later daag hy weer onverwags op. Weier daarna om die huis selfs vir ‘n vol blaas te verlaat. Verwese sonder sy mens.

Sy het Shadow 10 jaar terug gekry toe sy weer getroud is. Sedertdien is sy en Shadow onafskeidbaar

Haar lewe is een groot stuk getuienis van God se genade en van tweede kanse. ‘n Hele paar jaar gelede kom sy en ‘n vriend in Vanwyksvlei aan. Hulle huur ‘n huis. Na ‘n paar dae sterf haar vriend. Sy is ontwortel. As volslae alkoholis sukkel sy om wortel te skiet in Vanwyksvlei.

Mettertyd vind sy haar voete. Sy trou weer en versorg haar man tot sy dood. Sy word nagelaat met Shaddow en ‘n huis van haar eie. Haar enigste inkomste is pesioen.

Engele soos Hester en Erik op haar pad laat haar nie aan haar lot oor nie – anders het sy ‘n kluisenaarsbestaan gevoer. Waar sou sy nie dán opgeëindig het nie!

Sowat twee jaar gelede, word sy verkies tot die kerkraad. Sy blom. Nou kan sy vir die Here, wat so goed is vir haar, iets beteken. Sy begin woon die vrouebybelstudie by.

Sy snap iets van die volkome nuwe lewe in Christus waar die skadu’s van die verlede nie meer enige effek op die hede kan hê nie. Sy staan op uit die skadu’s van ‘n mislukte eerste huwlik. Sy gooi die skandvlekke van ‘n lewe met alkoholisme van haar skouers af. Sy genees oombliklik van alkoholisme sonder enige onttrekking of nagevolge. Sy al 2 jaar skoon en kry sedertdien nie eens meer lus vir drank nie – selfs nie toe sy in erge pyn ná die val was nie. Sy bearbei links en regs onder mense in die dorp wat niks anders as ‘n lewe met drank ken nie. Haar getuienis is kragtig. Haar toewyding aan die Here is aansteeklik.

Niks kry haar onder nie. Nie ‘n gebreekte pols verlede jaar nie. Nie ‘n beseerde duim in ‘n motorongeluk nie. En nou ook nie ‘n af skouer nie. Selfs in die donker tye van pyn en ongemak en beperkte beweging en nagte van min slaap sien sy net die positiewe raak. Die skadu van hierdie val se ongerief en intense pyn kan nie haar stralende dankbaarheid en openhartige getuienis demp nie.

Met haar fenomenalee sangstem loof sy steeds weer, vandat sy terug is uit Kimberley, vroegoggende die Here vir elke nuwe dag se genade en sorg. Vir elke skadukol in haar lewe wat Hy met sy genesende lig kom wegvee het.

En Shadow is weer onlosmaaklik aan haar sy.

Van Zijl

Ons is weer herenig met Van Zijl.

Van Zijl word ons s’n die dag voordat ons in Junie verlede jaar terugkeer Vanwyksvlei toe. Sy boetie word die Smitte in Pretoria s’n. Sy pa; ‘n rifrug. Sy ma; ‘n Labrador. Ons moet ‘n hond hê teen die inbrekers deesdae.

Pas ses weke oud. Gou ‘n draai by die veearts vir al die nodige inentings en ontwurmings, want die naaste veearts aan Vanwyksvlei is óf in Upington, óf in Douglas.

Om sy inentingskaart te voltooi, moet hy ‘n naam hê. “Ag, skryf maar Van Wyk, want hy gaan saam Vanwyksvlei toe.” Op daardie stadium het hy nog nie sy naam aan ons gewys nie – mens moet mos eers ‘n hond se regte naam ‘ontdek’.

Met ons aankoms in Vanwyksvlei, besef ek sy naam gaan nie werk nie. Hier’s te veel van Wyks in Vanwyksvlei. Dis Rina Van Wyk, Gert Van Wyk, Piet Van Wyk, Rossie Van Wyk, Jurie van Wyk. Maar, Van Wyk is al amper gewoond aan die klank van sy naam. Die beste wat ek kan doen is om dit te verander na Van Zijl.

Van Zijl se kombersie lê voor my bed. Dis Winter en dis bitter koud. As hy wil gaan piepie, is ek gepantser teen die koue saam met hom uit. Later is hy so oulik, as die laaste druppeltjie val, spoed ons terug kamer toe na die snoesigheid van ons beddegoed, al is dit so asemrowend om in die ysige koue die helder sterrenag te bewonder.

IMG-20170721-WA0001

Op drie maande ry Johan per ongeluk oor Van Zijl se agterbeen. Hy, wat so mal oor mense is, huppel in ‘n onbewaakte oomblik voor die bakkie in, na Vasie se werkers wat oorkant die paadjie staan en wag om te help om die kragopwekker van die bakkie af oor te laai op Vasie se bakkie. Ek hoor net een tjank en toe wéét ek; dit het gebeur. Tref Van Zijl tjankend op die voordeurtrappie aan. Die agterbeen is af net bokant sy knieg. Is die heup ook af? Waar is die bakkie oor? Is hy inwendig beseer? Johan voel soos ‘n hond.

Kos ons toe daar en dan opsaal en Upington toe. Ken g’n veearts daar nie maar bel rond en laat weet ons is op pad met van Zijl. Stop eers by DeBruynsrus sodat Tilla vir hom ‘n shot teen pyn kan gee. Heelpad sit ek agter in die bakkie met hom op my skoot. Hy het baie pyn. Kan skaars beweeg. Stilhou en piepie langs die pad is pynlik.

Dit was eers teen die einde van daardie dag dat die veearts ons kon inlig dat die heup nie beskadig is nie, net die been. Hy sal moet opereer en ‘n pen insit want die been is in sy groeiplaatjies mors af. Dis Vrydag en hy sal dit eers na die naweek kan doen. Sondag moet daar gepreek word, dus word Van Zijl ingeboek by die veearts en ons keer sonder hom terug huis toe.

Amper ‘n week later en ons kan weer Upington toe om Van Zijl te gaan haal.

20170919_213012

Maar Van Zijl kom nie reg nie.

Hy trap nie op die been nie. As ons ‘n entjie gaan stap kan ek sien hy’t pyn. Ses weke later haal ek die steke uit. Die wond is genees maar die been nie. Hy slaap rusteloos snags. Ek slaap op die vloer in die TV-kamer op ‘n matras langs hom. Dit tjank sulke fyn tjankies deur die nag. Annelien beveel antibiotika aan. Tilla wil hê hy moet na ‘n ander veearts toe gevat word. Rina vermoed die pen het geskuif.

Carnarvon se veeinspekteurs besoek Vanwyksvlei om alle honde in te ent teen hondsdolheid. Ek vra hulle opinie. “Hierdie hond se heup is ontwrig man! Jy kan dit duidelik sien.”

Ek bel weer die veearts in Upington. Ons moet weer die tog soontoe aanpak. Na ‘n volgende X-straal word bevind dat als in plek is. Daar is net kwaai infeksie in die been waar die pen in is. Annelien was reg – antibiotika.

Na ‘n hewige kursus antibiotika en baie pynstillers, begin Van Zijl weer speel soos drie maande van tevore. Hy raak baldadig. Huppel agter waaiende blare aan. Raak spelerig met ander honde as ons gaan stap. Op sewe maande is hy weer hond en haal als in waarop hy die afgelope drie maande uitgemis het.

Maar dis tyd vir ons jaarlikse verlof. En hy kan nie saam nie. Ons boek hom in by Vlekkie Immelman, sy beste maatjie. Tania sal hom vir ons versorg vir die maand wat ons weg sal wees. Sy stuur dan en wan foto’s van Van Zijl en Vlekkie. Lyk nie of hy ons mis nie. Maar ons mis hom.

IMG-20180122-WA0008

En nou, na ‘n maand, is ons weer herenig. Van Zijl ken ons darem nog en lyk darem nog lief vir ons.

20180123_191959

En hy’t weer sy plek ingeneem voor my bed op sy kombersie.

 

Om Stories op te diep

As dit nie vir Bertus Reën was nie, het ek steeds gewonder oor Rosa de Wet.

L1140142

Rosa de Wet lê begrawe op Jan-Hendrik en Karin Hoon se plaas Klipkolk op die Brandvleipad, sowat 66 km uit Vanwyksvlei. Die eerste keer wat ek op hulle paas kom, merk ek hierdie graf met sy pragtige steen op wat buite die ringmuur van die familiebegraafplaas staan. My nuuskierige navraag beantwoord Erina, Jan-Hendrik se ma: “Dis die graf van Dr D F Malan se skoonma.”

L1140137

 

Hier’s ‘n storie, dink ek. Maar my soektogte op die internet lewer niks op nie. D F Malan was twee keer getroud – eers met ‘n Martha van Tonder en toe met ‘n Maria Louw. Nie een van dié se nooiensvanne stem ooreen met Rosa Hermina (Schalkwijk) de Wet nie. Verder is hy eers in 1923 getroud toe Rosa de Wet al lankal dood was – dus kon sy nie sy skoonma gewees het nie

Ek nader vir Kosie van Schalkwyk of hy dalk iets weet. Later ontmoet ek sy neef in Potchefstroom, Peet van Schalkwyk, wie se oupa desjare in die distrik van Vanwyksvlei geboer het. Hy verwys my na ‘n oom van hulle in Carnarvon. Maar steeds lewer my navraag geen lig op nie.

Dalk is dit maar net ‘n wolhaarstorie.

So verloop meer as ‘n jaar. En Bertus Reën wat oorkant die straat bly, klop aan om hulp te vra by Johan. Sy kar kan nie in rat kom nie en moontlik weet Johan wat fout is, want hy het dikwels al gesien Johan werk aan die voertuie en moet iets van karre se enjins af weet.

Ek nooi vir Bertus in om solank binne te kom wag want Johan is gou saam met Jan La Grange koöperasie toe. Hulle behoort nie lank te wees nie.

Uit ons geselsery kom ek agter Bertus het voor sy koms na Vanwyksvlei by die Nasionale Argief in Heidelberg gewerk. Ek vertel hom van my soektog na Rosa de Wet se geskiedenis wat niks opgelewer het nie.

L1140140

Daar en dan spring Bertus in om met sy meerdere vaardigheid vir my elektronies te help soek. Voor die son die horison in die weste raak, lê ‘n foto van Rosa se sterftekennis vanuit die Argief op my rekenaar.

IMG-20170710-WA0005 - Copy

Al wat ek daaruit wys word, is dat Rosa de Wet ten tye van haar oorlye met haar tweede man getroud was – sy was eers getroud met ‘n Johannes Louwrens Zandberg. En dat sy op Klipkolk (ook bekend as Loog of Lodewykskolk), Jan-Hendrik-hulle se huidige plaas oorlede is en daarom daar begrawe is.

Later soek ek weer na ‘n skakel tussen Rosa de Wet en Dr. D F Malan. Ek ontdek ‘n verhandeling oor die vroue in sy lewe: Behind Every Man: D F Malan and the women in his life. Geskryf deur Lindie Korf.

Dit lees soos ‘n storie. Hoe hy na sy studie as predikant deur sy pa se tweede vrou, Esther, bygestaan is in die pastorie en ook in die tyd daarna toe hy sy politieke loopbaan begin het in die Kaap. Op 50 tree hy vir die eerste keer in die huwelik met Mattie van Tonder wat 23 jaar sy junior is. Sy sterf na vier jaar van getroude lewe terwyl sy swanger is met hulle derde kind en laat twee klein seuntjies agter. Veel later is hy met sy tweede vrou getroud, Maria Ann Sophia Louw, wat hom oorleef het.

Bertus diep vir my D F Malan se eerste vrou se sterftekennis op uit die argiewe: Martha Margaretha Elizabeth Malan, gebore Zandberg. Zandberg? ZANDBERG!

IMG-20170712-WA0003 - Copy

BINGO!! Mattie, oftewel Martha was inderdaad Rosa se dogter by haar eerste man, Johannes Lourens Zandberg. Die einste Martha wat as die derde kind, as mondige, aangedui word op Rosa de Wet se sterftekennis.

IMG-20170710-WA0005 - Copy (2)

Sy was, volgens Lindie Korf, besig met haar studie as verpleegkundige toe haar ma, Rosa de Wet oorlede is. Sy onderbreek haar studie om na haar kleiner boeties en sussie te gaan omsien. Later raak sy betrokke by ‘n Vrystaatse boer. ‘n Paar maande voor hulle in die huwelik sou tree, is hy in ‘n ernsige ongeluk as invalide gelaat. Sy hou by haar belofte en trou tog met hom. Twee jaar later sterf hy en laat haar goed na. Sy besluit om haar studie in verpleegkunde voort te sit in die Stellenbosch. Dit is dáár wat sy D F Malan ontmoet en later met hom in die huwelik tree (haar tweede huwelik en dus nié as ‘n nooi de Wet nie) op die ouderdom van 29 jaar.

Rosa de Wet het toe waarlikwaar D F Malan se skoonma geword. Al was dit na haar dood. Erina was toe reg.

Erina het ook te vertel dat haar man, Everhardus, se pa die plaas Klipkolk by de Wet gekoop het. Sy seun Jan Rosie (seker n.a.v. sy ma se naam), het daar naby op Jobsekolk geboer. Dikwels as hy daar verby gekom het, het hy sy ma se grafsteen met ‘n sakdoek kom afvee.

As ek níé vir Bertus ingenooi het nie, sou ek nooit geweet het van Rosa de Wet nie. En jý ook nie.

L1200620

Bertus aan’t snuffel in die argiewe

Om Eensklaps Alles te Verloor

By ons tuisgemeente in Centurion, Lyttelton-Oos, word Ds Freddie Schoeman te ruste gelê. Op 57 het ‘n kragtige hartaanval sy lewe gekos. Hy laat sy vrou, drie kinders, twee skoonkinders, ‘n kleinseun en ‘n kleindogter in wording agter.

Donderdagoggend groet Freddie en Alma mekaar. Om mekaar nooit weer te sien nie. Hy vertrek na Klub Immergroen se koeksisterbakkery in die kerksaal en daarna Kemptonpark toe vir ‘n vergadering. Sy vertrek skooltoe waar sy skoolhou. Sonder waarskuwing  is Freddie  vir altyd weg. Alles van hom, sy massiewe boekery, sy data op die rekenaar, sy skrywes, kursusse en preke, sy klere, skoene en besittings is daar.  Alles is steeds daar.  Maar hý is vir altyd weg.

As predikantsvrou weet ek dat mens se identiteit maklik  kan lê in jou man se amp en verbintenis met ‘n gemeente. As dit wegval, en jy  is werkloos en inwonend in ‘n gemeentepastorie, kan jou hele wese eensklaps in duie strot. Gelukkig het Freddie en Alma na meer as 30 jaar in die pastorie in Lyttelton, ‘n paar maande gelede hulle eie huis gekoop en uit die pastorie getrek. En Alma het ‘n vaste werk en ‘n vaste inkomste.

Die lewe móét aangaan vir Alma.

Sonder Freddie.

ᴒᴗᴒᴗᴒᴗᴒᴗᴒᴗᴒᴗ

Op Sondagaand, 9 April, gaan daar ‘n kragtige elektriese vloedgolf van Evkom deur Vanwyksvlei. TV’s blaas. Gloeilampe ontplof. Rekenaars vrek onherstelbaar. Vrieskaste kalf. Dit word ook waargeneem sover as Carnarvon, Loxton, Williston.

In die vroeë oggendure merk ‘n poliesepatrollie ‘n gloed en rook in Kosie en Frances  van Schalkwyk se huis. Die kraggolf het ‘n kortsluiting veroorsaak wat heelnag nog lê en smeul. Kosie en Frances is nie tuis nie. Hulle was heel naweek tuis maar vertrek laat Sondagmiddag plaas toe vir die week se werksaamhede daar. Gewoonlik bly Frances agter op die dorp vir die week, maar om een of ander rede gaan sy saam met Kosie plaas toe waar net die nodigste aangehou word.  Net om nooit weer iets van  haar grootwordhuis en van al hulle besittings oor te hou nie.

Die polisie kan nie die traliedeure oopkry nie, want deesdae bly ons mos in forte. Teen die tyd dat Kosie opgespoor word en die pad Vanwyksvlei toe afjaag met die sleutels van die traliedeure, is omtrent alle plankvloere  en meubels al aan’t gloeie. Toe die traliedeure uiteindelik oop is en mens kan inkom om die brand te probeer blus, vat daardie gloed suurstof en ontplof in ‘n onblusbare vuur. Vensters ontplof uit hulle rame en weergalm soos kanonskote deur die vroeë oggendlug. Alles, alles brand tot as.

Alles.

Al Frances se kosbare erfmeubels, o.a. ‘n geelhouttafel met 10 stoele. Elke kosbare eetservies van geslagte tevore bars in skerwe. Elke skoen, kledingstuk, ornament, boek. Al Frances se  kosbare juwele.

Alles.

Elke kosbare herinnering van hulle seun Jaco se springbok rugbydae. Elke aandenking en toekenning wat hy al ooit gekry het tydens sy klubrugbydae in die buiteland.

Alles.

Vir Kosie en Frances moet die lewe ook aangaan.

Kosie en Frances kan eis teen die versekering.

Hulle het nog die plaas.

En hulle het nog mekaar …

Surrogaat hen

As ‘n hen besluit sy het lank genoeg gebroei en sy staan op voordat al die eiers uitgebroei is, breek dit my hart. Mens kan mos nooit die transformasie wat daar plaasgevind het net sommer so laat vaar nie. Veral nie as die dop gepik is en jy alreeds die kuikentjie daarbinne kan hoor piep nie!

20170404_085425

Basta hen, ek is nie ‘n hoender nie, maar ek kan broei as ek moet!

As mens nie die kuiken kan hoor nie, werk dit om die eier in ‘n glas water te toets. Ek dink dis vriendin Elna wat my dit geleer het. As die eier in ‘n glas water stil lê, is die eier waarskynlik vrot of die kuiken dalk dood. Maar ‘n lewendige kuiken se bewegings binne-in die dop, laat wip die eier op en af in die water. Hoe lank voordat die eier uitbroei, kan die glasietruuk ongelukkig nie uitwys nie. Dus broei ek maar voort aan so ‘n eier.

Vir my werk dit om die eier in ‘n foeliesakkie (dié waarin teesakkies verpak word) met ‘n pleister onder my hart vas te plak. Met my hemp bo-oor, kan niemand sien ek broei nie. Ongelukkig is ek nie goed genoeg bedeeld om die eier tussen my boesems in te druk nie.

20170403_160935

Ek het al menige kuiken so uitgebroei terwyl ek skoolgehou het.  Een het uitgebroei terwyl ek ‘n vriendin ondersteun het in Unitas hospitaal toe haar kind onder operasie was (dis sekerlik die eerste kuiken ter wêreld wat in ‘n hospitaal gebore is). Selfs in die erediens het ek al gesit en broei. Nie net hoenderkuikens nie. Selfs  ganseiers en eendeiers het ek al so gered. ‘n Volstruiseier sal ek liewer op ‘n ander manier probeer uitbroei …

Die probleem kom as die kuiken teen slaaptyd nog nie uitgebroei het nie. Mens slaap maar moeilik met ‘n eier teen jou pens vasgeplak. Dis dan wanneer ek die hen weer gaan leen vir die nag. Sy sien nie wat ek in die donker onder haar indruk nie. Mens moet dan net voor die hen op wees die volgende oggend, voor sy dalk die vreemde kuiken bykom of die eier koud in die nes agterlaat.

Mens kan altyd ‘n ander hen wat broei gebruik. Maar as haar eiers nog ver van uitbroei is, en sy besluit om op te staan nadat jou eier uitgebroei het, sit jy met ‘n groter probleem as wat jy gehad het. Nee, broei liewer self.

Om surrogaat hen te speel, is maklik. Mens hoor gedurig die kuiken piep in die dop. Dis wanneer hy ernstiger begin piep dat jy weet die geboorte is naby. So het ek op ‘n keer tydens ‘n vergadering gehoor my kuiken gaan kom. Gelukkig was die vergadering aan die klaarmaak. Ek vra toe ‘n oomblik van gewyde stilte en bring my eier tevoorskyn. Op daardie presiese oomblik breek die dop dramaties in twee en val die kuiken onvas uit die dop. “Nóú,” sê die voorsitter, “het my oë álles gesien!”

20170404_071358

Dit vat ‘n paar dae van voer totdat die kuiken sterk genoeg is om by die res van die span kuikens wat voor hom uitgebroei is, aan te sluit. Eiergeel en geweekte katpille kry ‘n kuiken gou op die been. Weer eens druk mens maar net weer saans die kuiken onder die niksvermoedende hen in. Teen sonop die volgende oggend besef die hen nie dat sy een meer kuiken bygekry het nie. En die kuiken aanvaar die nuwe gesin as vanselfsprekend.

In Vanwyksvlei in die pastorie is daar tans weer iets besig om uit te broei …

Ware Oos

Dis hoe die son vanoggend oor Vanwyksvlei opkom. Presies, presies Oos.

P1410658

Vandag gaan net so lank wees soos vannag

Met die son presies in die ooste, gloei die grafte vanoggend in suiwer goud. Dis ‘n skouspel. ‘n Tafereel van gloed vir ‘n oomblik, en dan is dit weer verby. Amper soos ‘n salwing oor hulle wat was, lank lank gelede. So lank gelede soos nog in die 1800’s.

 

Hier rus groot geeste van weleer wat ook vanoggend baai in die oostergloed.

 

Ek wonder hoe dit gaan wees as al hierdie grafte, en ander reg oor die aarde, op een oomblik eendag, gelyktydig oopgaan en die aarde sy dooies teruggee (Joh 5:28,29 en Hand 24:15).

Vir die dag van oordeel

Vanwyksvleidam

p1400988

Hierdie dam is die oudste staatsdam en is nog met pik en graaf gemaak

Ons dorp het ‘n dam. Ook ‘n doodlekker dam maar nie een waar meisies hulle hare was en kam nie.  Dis te modderig. Flaminke en ander watervoëls gee  egter nie veel om daarvoor nie. Tog is dit al vir baie jare ‘n lekker plek vir die dorpenaars om te gaan uitspan.

l1150247

Ons dam is egter ouer as Boegoeberg se dam of die Vaaldam of die Gariep of enige ander staatsgeboude dam want ons dam staan al van 1884 af.

‘n Week terug ry ek en Johan dam toe vir ‘n sonsaksopie. Daar’s nie ‘n druppel in die dam nie. Al vir lank is die dam so droog.

Gisteroggend swem Toast Coetzer(van Wegry – Agterpaaie faam) lekker in sy onnie in die water, want die dag vantevore het dit in die omtes gereën en die dam het water so ver die oog kan sien.

p1390514

 

 

Sien, hierdie dam is so slim ontwerp, dit kan enige plek in die omgewing reën, dan word die dam gevoed. Die koppies in die omgewing vorm ‘n natuurlike kom wat enige reënwater afvoer dam toe. Al lyk dit nie na ‘n indrukwekkend ontwerpte opvangdam nie.

p1400986

Enige bui in die opvangsgebied se water vloei uiteindelik in die dam

‘n Skot met die naam van Garwood Alston kry al die lof vir hierdie stuk ingenieurwerk. Hy was ‘n landmeter wat hom ook as boukundige ingenieur bekwaam het.

In 1856 kom hy as 18-jarige na Suid-Afrika. Hy kry vir hom ‘n boere meisie, Lizabeth Peronella de Wit. Hulle trou in 1860 en 9 kinders word uit hulle huwelik gebore. Nadat hy ‘n hele klomp opmetingsprojekte gedoen het vir die spoorweg, kom woon hy en sy familie op ‘n plaas in die gebied van Vanwyksvlei. Dis hier waar hy die moontlikheid raaksien van ‘n opgaardam. Suid van die dorp lê die randte in ‘n formasie sodat dit ‘n groot opvangsgebied vorm.

l1130232

Van bo van Frankieskop af, kan mens duidelik sien van waar orals die water dam toe vloei

En wyd om die dorp is die moontlikheid groot vir landerye wat met die opvangswater natgelei kan word. Hy lê ‘n konsep van die dam voor en dit word in 1879 ondersoek. Dit word goedgekeur en die bouery begin in 1882.

Die dam word gebou met pik en graaf. Osse, muile en donkies word ingespan om die dam te skraap.  Bakskrapers en wielskrapers word gebruik. ‘n Wal van 9,7m word aan die westekant gebou met ysterklip wat per slee aangekarwei word uit die omgewing. Hierdie wal is 311m lank. Die hele dam word uitgevoer met potklei uit die omgewing wat ook per trekdier aangery moet word. Dit keer dat die water te gou weer wegsyfer.

‘n Toring word met klippe wat van Frankieskop af kom, gebou. Dit word met bokwaens en donkiekarre aangery.  Die toring is hol en het ystertrappe aan die binne- sowel as die buitekant om teen die toring te kan opklim. Vyf staalsluise wat in 1883 Engeland gemaak is, word aangebring op die toring. Dit kan met sleutels wat 1m lank is, oopgedraai word. Hierdie sluise laat water deur aan die kant van die toring en onderdeur die toring. Teen die toring  word ‘n gekalibreerde plaat aangebring waar die hoogte van die watervlak gelees kan word. Die hoogste merk staan op 8,2m.

‘n Probleem duik op om die toring te bereik as die watervlak met 4m styg. Daarom word ‘n staalbrug gebou om vanaf die damwal tot op die toring te strek. Hierdie konstruksie kom op Carnarvonstasie aan en word met donkiewaens aangery Vanwyksvlei toe. Die hele kontrêpsie word langs die dam aanmekaar gesit en met toue opgehys en in posisie vasgebout.  Dis deesdae ‘n lekker plek om te gaan foto’s neem.

l1170085

Kanale vanaf die dam voer water na gebiede rondom die dorp waar daar sowat 9 morg grond per persoon uitgemeet word om te begin verbou. Dit is ‘n enorme groot taak om al die lande uit te meet, die kanaal groot genoeg aan te lê sodat die boere naastenby gelyktydig water kan kry omdat die plantseisoen bitter kort is. Dan moes daar nog ‘n ekstra opgaardam aan die eindpunt van die kanaal gebou word om al die oortollige waters op te vang vir gebruik vir mens en dier. Neem nou in ag dat hierdie gebied geen standhoudende rivier het nie. Buiten die kanaal wat die lande van water voorsien, word ‘n kanaal gebou wat die dorpsmense van leiwater moet voorsien het. Tientalle windpompe word aangebring in hierdie kanaal om water tot in elke erf se dam te pomp.

Daarbenewens word ‘n kanaal van bykans 12km vanaf die Carnarvonleegte aangelê. Hierdie kanaal voer meer as 44 000 kiloliter water na die dam die paar dae in die jaar wat dit wel loop.

Garwood Alston is nie net ‘n landmeter en ‘n bou-ingenieur nie, hy is beslis ook ‘n visioenêr. Maar hy word nooit ‘n miljoenêr nie, want die hele bou van die dam, die damwal, die toring en sy brug en al die  kanale, met die besoldiging van al die werkers wat vir meer as drie jaar daaraan bou, kos die goewerment daardie jare glo net in ponde wat gelykstaande is aan R66 000.

20170216_191113

‘n Kykie oor die dam se opvangsarea