BullRun Bulletin

stof

Noudat die dorp en Wilhelm-se-pan se stof weer gaan lê het, probeer die Vanwyksvleiers hulle lewe weer belyn met die normale verloop van dae. Maar die terrein word eers opgeruim, die boeke word eers afgesluit, die voorrade word eers gekontrolleer, die oorskotte (nie dié van die deelnemers nie…) word eers teruggery en elkeen probeer weer sy eie lêplek terugkry.

Weg Ry & Sleep Bull Run 2018 lê agter ons. Voor ons, skaars tyd vir rus, want nabetragting moet gehou word en 2019 moet nou reeds beplan word.

Getalle:

150 spanne skryf in van regoor die land. 650 mense se name staan op die lys en kry slaapplek en daagliks ‘n kospakkie. Slegs ‘n handjie vol inwoners van ons klein dorpie is beskikbaar om alles te behartig – vir maande reeds. Elke denkbare blyplek in die dorp is vol bespreek. Die tentedorp wat op die terrein opgeslaan is, huisves die res.

Raakvatters:

Tussen Vasie De Kock, Jan La Grange en Johan Smit, gebeur die grootste deel van die voorbereiding. Tussendeur kom gee mense met spesialiteitsvaardighede hand met bedrading en riolering en installering en modifisering en verfraaiing en toekamping en aftakeling en opknapping en sweiswerk en verfwerk. Johan en Jan-Hendrik en JB en Paul en Lolita en Stefan en Gert.

lolliesverf

Lolita du Pisani werk tot sononder aan die verfraaiing van die nuwe ablusie

Mark Penning, wat ‘n huis in Vanwyksvlei het, kom van Bloemfontein met sy grondverskuiwingsvoertuie om die ‘gat’ in die terrein op te vul. Met sy watertenker vul hy die drie Jo Jo’s met genoeg water wat die naweek kan hou.

Ria van Rensburg beplan elke kospakkie vir die aande se etes meesterlik tot op die laaste gram. Alles werk perfek uit. André Oberholzer, die plaaslike slagter, berei met sy helpers 650 braaipakke voor vir elke aand vir elkeen van die manne wat ingeskryf is. Die braaipakke en kospakkies word per kaartjiestelsel saans uitgedeel.

Ria

Ria van Rensburg aan die stuur van die kosvoorbereiding

Tannies, al ver in jare, huiwer nie om hand te slaan aan die voorbereiding van braaibroodjies, of knoffelbroodjies, of noedelslaai of knoffelaartappel of koolslaai nie – 650 individuele porsies van elk – 7 ure vooroor gebuig en op hulle voete!!!! Baba, Petro, Gerrie, Marietjie, Sannetjie, Rina en vele helpers uit die woonbuurt waarsonder ons hande net te min sou wees. Later word familie ook ingespan – Elsje, Dewald, Paul, Jaques.


Rina maak solank ys sover as wat die beperkte dorpswater haar toelaat. Ry in een dag eers Carnarvon toe en dan Prieska toe vir nog ys. Dan bak sy pannekoek, dan smeer sy brood.  Joppie ry ekstra water in vanaf Môreson sodat die ergste stof op die terrein natgelei kan word.

Kosstalletjies:

Vanjaar werk niemand vir sy eie sak nie – als gaan vir die kerk. Tilla la Grange se asbosskerm staan hierdie jaar hoër as laas jaar. Pap, kaiings, kaapstertjies, roosterkoek met skaapvet en stroop … Nja!

skerm2

Marietjie, Tilla en HJ aktief in die asbosskerm

Karin en Dia los die kinders by die ouma’s en doen voluit hamburgers en worsbroodjies. Dawid en Eljo verkoop draairoomys. Tussendeur word pannekoek gebak. Rida en Magriet verkoop basaarpoeding. Vasie en Rida voorsien broodnodige water. HJ moet sy staal ken by die kole tussen skaapstertjies en hamburger patties en wors. Boonop nog genoeg kole vir roosterkoeke ook!

Fanie en Tertia Pretorius van Crater Coffees is weer hier al die pad van Parys om van vroeg-vroeg soggens hulle geurige koffie te bedien.

koffie

Helpers:

Van ekstra hande gepraat; mens pak nie so iets aan sonder sekuriteitsmanne, skoonmakers, rommelverwyderaars, karweiers, kroegmanne, skermpakkers, vuurmakers, roosterkoekbakkers, skottelgoedwassers, kosmakers, nie. So het heelparty al hulle merk gemaak en sal beslis volgende jaar weer in die span opgeneem word.

werkers

‘n Groepie van die werkers wat op die laaste dag nog gehelp opruim het

Die kroeg:

Vanaf 10vm – 6nm is ‘n enorme lang skof om op jou voete te staan by die kroeg. Aandskof eweneens, want mens skink solank die manne drink. Onbaatsugtig is die hulp van Lolita en Joppie en Dawid en Johan La Grange en Jan-Hendrik en Stefan en Francois en Johan Bruwer en JB en Marlise en Karin en Sybrand.

Gebeurlikhede:

Behalwe die normale dough-nut-gooiery en kerk-klok-luiery diep in die nag, sorg vanjaar se deelnemers vir genoeg karwrakke wat herwin moes word, ambulansritte wat gery moes word, soekgeselskappe wat verdwaaldes moes opspoor, en na-ure se werk vir die plaaslike en ingevoerde manne in blou uniforms.

Vir die dorpskinders word ‘n kaskarwedren op die rygbyveld gehou met karre wat Weg Ry & Sleep Bull Run 2018 se organiseerders saambring en padwaardig maak.

Vraagstukke?

“Jan, hoekom doen julle dit? Hoekom sal ‘n mens maande lank so swoeg, soveel petrol uitry, soveel onbetaalde werksure insit? Dit rym nie?”

“Want die saak is groter as ons. Die blootstelling wat Vanwyksvlei en sy inwoners kry, kan nie in geld omgereken word nie. Een keer ‘n jaar lewe hierdie dorp. Maar dwarsdeur die jaar kom die goedgesindheid terug in die vorm van donasies van voer en werkskepping en kontrakte en projekte.”

“Maar wie sponsor al hierdie voorbereiding en mannekrag?”

“Die kerk. Die kerk skiet voor en als gaan terug in die kerk se sak. Die kerk maak lewe weer moontlik.”

jan

Jan la Grange staan aan die stuur van sake

 

Advertisements

Red nou ‘n kerk

Hoe red mens ‘n kerk wat kwyn? Sal mens ‘n projekbestuurder of fasiliteerder of strategiese beplanner of dalk ‘n beter dominee inkry? Sal mens alles toemaak en van vooraf begin? Sal mens saamsmelt met ‘n bestaande gemeente?

Met net sowat 70 lidmate oor op ons lidmateregister is ons tans maar ‘n klein gemeente. Heelparty van hulle is lankal nie meer kerkgangers nie, of studeer elders, het afgetree en woon nie meer in Vanwyksvlei nie.  Bowendien moet sommige lidmate kilometres plaaspad aandurf met tot soveel as 17 hekke wat moet oop en toe om betyds by ‘n erediens te kan wees. Andermaal het boere geen plaaswerkers vir ‘n naweek nie wat meebring dat hulle op ‘n sabbat nog voor kerk moet voer en doen, wat dit bitter moeilik maak om kerkbesoek ook nog in te pas.

Dis nie net ons storie nie.

Met ‘n gemiddelde kerkbesoek van omtrent 16 per erediens vir die afgelope 6 maande, is ons op ‘n baie styl afdraande pad.  Die bedryfskoste van ons gemeente – dominee, koster, orrelis, skoonmakers se salarisse, onderhoudskoste, telefoon, munisipale rekening – boer ons snel agteruit.

Johan het nog net 6 maande op sy kontrak met die gemeente oor. Wat daarna? Sal die gemeente ‘n volgende predikant kan bekostig? Sal die donker bedreigings ons gemeente ook insluk?

donker toesak

Die pad vorentoe moet bepraat word. Daarom hou ons gemeentevergadering.

Gemeentevergaderings het die potensiaal om te ontwikkel in iets wat raak-raak aan ‘n NAP-SAP-vergadering. Dalk vlieg stoele nie rond nie, maar verwyte en beskuldigings kan wel.

Nie hierdie keer nie. Die gemeente vergader in diep afhanklikheid van die Heilige Gees vir sy leiding. Niemand kom met ‘n vooropgestelde agenda nie. Daar heers afwagting. Ons praat nie, ons luister.

Jan la Grange doen verslag oor die pas afgelope konferensie in Barkley-Wes oor kleiner wordende gemeentes. Ons is nie alleen nie. Slegs in die Noord-Kaap is ons maar net nog een van baie wat in dieselfde posisie verkeer.

Daarna delf ons, onder leiding van Johan, in die Woord uit Lukas 10 na antwoorde. Die kerk is God s’n. Dis nie die dominee s’n nie. Ons hoef nie die kerk vir Hom te red nie. Hy is steeds in beheer. Hy het aan ons ‘n model gegee in sy Woord wat sal lei tot groei en uitbreiding. Maar met ‘n vooropgestelde agenda is dit bitter moeilik om te sit en te luister wat God sê. Alleenlik met ‘n verwagting dat daar wel antwoorde uit die Skrif te vinde is, is dit moontlik om te besin oor wie wat moet doen, in watter gesindheid, teenoor wie en waarom. So eenvoudig soos dít.

Ons is wel ‘n kwynende gemeente, maar ons liggie het nog nie uitgedoof nie.

gloei

Ons is nou opnuut weer ‘n biddende gemeente. Ons erken dat oulike plannetjies nie die kerk gaan red nie, slegs gehoorsaamheid aan God se opdrag. Ons verbind onsself opnuut daaraan om nie net te wil sit en ontvang nie (soos wat dit maar so maklik gebeur met televisiekerk), maar om uit te gaan as gestuurdes om die oes te gaan insamel. Die groot oes daarbuite vereis dat die kerk steeds ‘n ligpunt in hierdie afgeleë deel van die Bo-Karoo moet bly.

lig

Dalk, net dalk kan ‘n verandering lidmate weer terugbring. ‘n Gesindheidsverandering. ‘n Ingesteldheidsverandering. ‘n Persepsieverandering. ‘n Hartsverandering.

En dít is die werk van die Heilige Gees alleen.

Om Stories op te diep

As dit nie vir Bertus Reën was nie, het ek steeds gewonder oor Rosa de Wet.

L1140142

Rosa de Wet lê begrawe op Jan-Hendrik en Karin Hoon se plaas Klipkolk op die Brandvleipad, sowat 66 km uit Vanwyksvlei. Die eerste keer wat ek op hulle paas kom, merk ek hierdie graf met sy pragtige steen op wat buite die ringmuur van die familiebegraafplaas staan. My nuuskierige navraag beantwoord Erina, Jan-Hendrik se ma: “Dis die graf van Dr D F Malan se skoonma.”

L1140137

 

Hier’s ‘n storie, dink ek. Maar my soektogte op die internet lewer niks op nie. D F Malan was twee keer getroud – eers met ‘n Martha van Tonder en toe met ‘n Maria Louw. Nie een van dié se nooiensvanne stem ooreen met Rosa Hermina (Schalkwijk) de Wet nie. Verder is hy eers in 1923 getroud toe Rosa de Wet al lankal dood was – dus kon sy nie sy skoonma gewees het nie

Ek nader vir Kosie van Schalkwyk of hy dalk iets weet. Later ontmoet ek sy neef in Potchefstroom, Peet van Schalkwyk, wie se oupa desjare in die distrik van Vanwyksvlei geboer het. Hy verwys my na ‘n oom van hulle in Carnarvon. Maar steeds lewer my navraag geen lig op nie.

Dalk is dit maar net ‘n wolhaarstorie.

So verloop meer as ‘n jaar. En Bertus Reën wat oorkant die straat bly, klop aan om hulp te vra by Johan. Sy kar kan nie in rat kom nie en moontlik weet Johan wat fout is, want hy het dikwels al gesien Johan werk aan die voertuie en moet iets van karre se enjins af weet.

Ek nooi vir Bertus in om solank binne te kom wag want Johan is gou saam met Jan La Grange koöperasie toe. Hulle behoort nie lank te wees nie.

Uit ons geselsery kom ek agter Bertus het voor sy koms na Vanwyksvlei by die Nasionale Argief in Heidelberg gewerk. Ek vertel hom van my soektog na Rosa de Wet se geskiedenis wat niks opgelewer het nie.

L1140140

Daar en dan spring Bertus in om met sy meerdere vaardigheid vir my elektronies te help soek. Voor die son die horison in die weste raak, lê ‘n foto van Rosa se sterftekennis vanuit die Argief op my rekenaar.

IMG-20170710-WA0005 - Copy

Al wat ek daaruit wys word, is dat Rosa de Wet ten tye van haar oorlye met haar tweede man getroud was – sy was eers getroud met ‘n Johannes Louwrens Zandberg. En dat sy op Klipkolk (ook bekend as Loog of Lodewykskolk), Jan-Hendrik-hulle se huidige plaas oorlede is en daarom daar begrawe is.

Later soek ek weer na ‘n skakel tussen Rosa de Wet en Dr. D F Malan. Ek ontdek ‘n verhandeling oor die vroue in sy lewe: Behind Every Man: D F Malan and the women in his life. Geskryf deur Lindie Korf.

Dit lees soos ‘n storie. Hoe hy na sy studie as predikant deur sy pa se tweede vrou, Esther, bygestaan is in die pastorie en ook in die tyd daarna toe hy sy politieke loopbaan begin het in die Kaap. Op 50 tree hy vir die eerste keer in die huwelik met Mattie van Tonder wat 23 jaar sy junior is. Sy sterf na vier jaar van getroude lewe terwyl sy swanger is met hulle derde kind en laat twee klein seuntjies agter. Veel later is hy met sy tweede vrou getroud, Maria Ann Sophia Louw, wat hom oorleef het.

Bertus diep vir my D F Malan se eerste vrou se sterftekennis op uit die argiewe: Martha Margaretha Elizabeth Malan, gebore Zandberg. Zandberg? ZANDBERG!

IMG-20170712-WA0003 - Copy

BINGO!! Mattie, oftewel Martha was inderdaad Rosa se dogter by haar eerste man, Johannes Lourens Zandberg. Die einste Martha wat as die derde kind, as mondige, aangedui word op Rosa de Wet se sterftekennis.

IMG-20170710-WA0005 - Copy (2)

Sy was, volgens Lindie Korf, besig met haar studie as verpleegkundige toe haar ma, Rosa de Wet oorlede is. Sy onderbreek haar studie om na haar kleiner boeties en sussie te gaan omsien. Later raak sy betrokke by ‘n Vrystaatse boer. ‘n Paar maande voor hulle in die huwelik sou tree, is hy in ‘n ernsige ongeluk as invalide gelaat. Sy hou by haar belofte en trou tog met hom. Twee jaar later sterf hy en laat haar goed na. Sy besluit om haar studie in verpleegkunde voort te sit in die Stellenbosch. Dit is dáár wat sy D F Malan ontmoet en later met hom in die huwelik tree (haar tweede huwelik en dus nié as ‘n nooi de Wet nie) op die ouderdom van 29 jaar.

Rosa de Wet het toe waarlikwaar D F Malan se skoonma geword. Al was dit na haar dood. Erina was toe reg.

Erina het ook te vertel dat haar man, Everhardus, se pa die plaas Klipkolk by de Wet gekoop het. Sy seun Jan Rosie (seker n.a.v. sy ma se naam), het daar naby op Jobsekolk geboer. Dikwels as hy daar verby gekom het, het hy sy ma se grafsteen met ‘n sakdoek kom afvee.

As ek níé vir Bertus ingenooi het nie, sou ek nooit geweet het van Rosa de Wet nie. En jý ook nie.

L1200620

Bertus aan’t snuffel in die argiewe

Jan se goedvoelstorie

Dis Woensdag. Dis middaguur. Jan La Grange eet sy middagete. Die telefoon lui.

“Jan, hallo” antwoord hy soos sy gewoonte is.

“Luister, Jan, watse voer soek jy? Pille, mielies of lusern?” sê ‘n stem onbekend aan Jan.

Jan verstaan nie die oproep nie. “Is hierdie een of ander prang call, of wat?”

“Nee, ek staan hier by BKB in Carnarvon en ek wil vir jou voer koop. Wat verkies jy?”

“Wie praat?” wil Jan nog steeds ongelowig weet.

“Man, dis Kobus Steyn wat praat en ek wil vir jou voer koop. Sê net vir my wat verkies jy; pille, mielies of lusern.

“Dan liewer mielies, as ek mag kies” antwoord Jan huiwerig.

“Kan jy reël om dit te kom afhaal hier by BKB in Carnarvon?”

“Ja, sekerlik. Ek sal reël.”

Die lyn sny af en Jan kan steeds nie glo wat pas gebeur het nie. Die ooie lam nie meer nie. Daar’s nie meer lammers om te bemark nie. Daar’s gevolglik geen kontant meer beskikbaar om voer te koop om die ooie aan die lewe te hou nie. Dis ‘n doodloop straat. En nou hierdie oproep.

Jan loop terug etenstafel toe om vir die ander te vertel van die oproep. Dis steeds te goed om te glo. Jan vat weer sy foon om die nommer terug te skakel. Net toe lui die foon weer. Dis dieselfde stem. “Jan, hier’s 47 sak mielies wat vir jou wag. Dis klaar betaal. Jy kan kom laai as jy gereed is.”

“Luister Kobus, wie is jy? Waarvandaan is jy? Hoekom doen jy dit vir my?”

“Ek is tans in Carnarvon. Kom van Melkbosstrand. Ek en my vrou het ‘n program oor Carte Blanche gekyk en besluit ons wil ook iemand help. My firma, Blue Crane Construction, het pas ‘n stuk werk hier afgehandel by SKA. Ek wil my besluit deurvoer voordat ek terugkeer Melkbosstrand toe. Jy kan net reël met BKB om dit te kom oplaai. Die voer word vir jou gehou. Groete, ou maat, en sterkte vir julle.”

Jan kan dit steeds nie glo nie.

Later bel hy BKB in Carnarvon om net seker te maak dis werklik waar. “Hallo, dis Jan La Grange van Vanwyksvl…”

“Yes, Jan” val die stem hom in die rede, “jou 47 sak mielies wag vir jou. Wanneer kan jy kom laai?”

Daardie Sondagmiddag ry Jan en Tilla oor na Oom JB-hulle, DeBruynsrus se buurplaas, met ‘n deel van die skenking . Almal kry dan ewe swaar…

IMG-20160502-WA0002